[du-an-MOST] Một số cảnh báo và thắc mắc quan trọng về MOST

[Hung. NGUYEN Manh]

Chào mọi người,

Sau khi đọc lại archive của danh sách thư và tìm hiểu một số thông tin, tôi thấy có khá nhiều điều bất cập. Có thể một số vấn đề tôi nêu ra còn chưa đúng hoặc mọi người đều đã biết, nhưng đây thật sự là những gì tôi thấy từ góc nhìn của một người mới muốn tham gia hỗ trợ MOST, nên tôi vẫn xin phép tổng hợp lại một lượt. Đồng thời, tôi cũng sẽ đề xuất một số giải pháp, vì thấy một số vấn đề tuy lớn nhưng cách giải quyết có thể lại khá nhẹ nhàng. Do đó, xin mọi người cũng đừng ngại mà thực hiện ngay.

1) Vấn đề đồng bộ bản dịch upstream và Launchpad (hay vấn đề 2 trong lá thư "Mozilla Hoa Kỳ"):

Trong khi chú Quỳnh đã nói tại http://lists.hanoilug.org/pipermail/du-an-most/2009-May/000140.html
>Trong dự án MOST, chúng ta đã thống nhất là nếu dịch thì dịch  
>upstream. Tuy nhiên vấn đề là làm sau mà chắc chắn được là các chuỗi  
>dịch sẽ được tích hợp trong các phiên bản Ubuntu... Cái này cần sự hội  
>ý và có sự hiểu biết về tiến trình tích hợp các chuỗi dịch. Đối với  
>Ubuntu, chúng tôi biết chắc là dịch qua Launchpad là công dịch sẽ được  
>tích hợp trong các phiên bản Ubuntu tới. Tuy nhiên phải có một người  
>xung phong để theo dõi và hướng dẫn những việc cần phải làm để nếu  
>dịch upstream, kết quả sẽ được bổ sung vào Ubuntu.

Thì tôi thấy có một người của Canonical vừa lưu ý gần đây:
https://lists.ubuntu.com/archives/ubuntu-translators/2009-May/002509.html

"* At the moment, we are using only upstream translations (and not those
from Launchpad) for all languages.
* The only exception are those language teams who approached us and
explicitly asked to do their translation and testing through Launchpad,
and who they run the upstream team as well."

Điều này có phải là trái ngược với ý của chú Quỳnh không? Nếu quả thật như vậy, thì đúng như tôi đã lo ngại: ít nhất trong trường hợp của Firefox, công sức của những người dịch firefox và xul-runner trên Launchpad đã bị lãng phí mất rồi?!

(Có thể điều này cũng giải thích lí do vì sao khi cài Ubuntu xong, chọn
chuyển qua giao diện tiếng Việt thì Gnome, OOo, GIMP đều có tiếng Việt
trong khi Firefox thì chưa: đó là do các dự án trên đều đã có bản phát
hành tiếng Việt chính thức, còn Firefox tiếng Việt sẽ chỉ chính thức
được phát hành kể từ bản 3.5 vào tháng 6 này.)

2) Vấn đề nghi kị: Thêm vào đó, MOST dùng bản dịch từ Launchpad và có trả công cho việc dịch. Nhưng hình như nhiều người tham gia dịch trên Launchpad hiện nay không biết về dự án MOST nên không kí hợp đồng. Điều đó khiến tôi e rằng, nếu mãi sau khi MOST kết thúc mà họ mới biết, liệu những người tham gia MOST có bị mang tiếng là lợi dụng công sức của người khác không?

=> Không biết mọi người nghĩ sao, nhưng tôi thấy đây là 2 vấn đề không ổn chút nào! Và 2 vấn đề này tôi nghĩ là bắt nguồn từ vấn đề thứ 3.

3) Vấn đề thông tin:

Khi tôi đưa trang wiki của MOST cho một người bạn xem, mọi người có biết câu hỏi đầu tiên của anh ta là gì không? 

"Có thật không vậy?"

Một câu hỏi rất oái ăm! Quả thật, MOST được coi là dự án phối hợp giữa VPCNTT thuộc Bộ KHCN và cộng đồng nguồn mở, nhưng trên trang được gọi là chính thức của MOST, không thấy có thông tin gì trỏ sang trang
web của Bộ KHCN. Trên trang web của Bộ KHCN cũng không thấy nói gì về MOST. Không có thông tin cho biết ai là đầu mối liên lạc giữa cộng đồng và Bộ. Không có thông tin về người điều phối dự án. v.v...

MOST là dự án CÔNG KHAI liên quan đến phần mềm nguồn MỞ thì đáng nhẽ chúng ta phải để càng nhiều người trong cộng đồng nguồn mở biết về MOST càng tốt. Nhưng thông tin ở đây được truyền đi rất hạn chế, chỉ giống tin truyền miệng vậy, không rõ ràng, không hiện hữu tại "mặt tiền" của các trang mang tính chính thức của cộng đồng nguồn mở như Ubuntu-VN, vi-OOo, HanoiLug...

Rõ ràng mọi người cũng thấy, có bạn đã tìm được vào đây rồi mà vẫn phải hỏi về cách thức tham gia, đủ hiểu thông tin mà chúng ta cung cấp ít ỏi đến thế nào!

a) Tôi thì do tham gia vào danh sách thư của vi-OOo nên mới thấy thông tin về MOST. Nhưng bản thân tôi không hề biết có trang wiki tại du-an-most.hanoilug.org, cho đến khi đọc trong archive du-an-most(AT)lists.hanoilug.org này! -> Một điều có vẻ hơi ngược, vì bình thường người ta biết các trang web của một dự án trước, đọc sơ lược thông tin về dự án, từ đó nếu thấy muốn tham gia thì họ mới tìm hiểu xem nơi để trao đổi nằm đâu.

Thật sự, chúng ta không nên dùng danh sách thư như là "trang chủ" của dự án. Danh sách thư chỉ thuận tiện đối với những người đã tham gia vào nó, chứ không hữu ích đối với người mới tham gia. Không ai muốn mất thời gian để dò đọc lại nguyên một loạt thư cả, đặc biệt khi mà mailman không có chức năng *đọc nguyên 1 thread* và *tìm kiếm* như Google Groups. Ngay cả tôi là người chịu ngồi đọc lại mà vẫn còn thấy nhiều điểm chưa rõ nên bây giờ đang phải hỏi lại nữa mà :)

*Xin lưu ý một điểm rằng*: Đúng là có những người không chịu đọc hay
tìm hiểu thông tin, thì chúng ta đành mặc kệ họ vậy. Nhưng thông tin
của chúng ta cũng cần phải cung cấp rõ ràng dễ thấy, chứ không thể giấu
kín rồi bắt mọi người đi tìm được. MOST đâu phải là dự án bí mật, phải không ạ? :)

b) Trên Launchpad, vào https://translations.edge.launchpad.net/ubuntu/jaunty/+lang/vi, chọn một gói để dịch thì người ta chỉ thấy ở dưới có một dòng "This translation is managed by   translation group ubuntu-translators." Nhấn vào ubuntu-translators thì không thấy có nhóm nào cho Vietnamese cả, trong khi tiếng Việt là ngôn ngữ thuộc top 20 thế giới! Điều này dễ khiến người ta lầm tưởng là không có một nhóm người Việt trợ giúp/hướng dẫn việc dịch, mà chỉ gồm những cá nhân đơn lẻ tự ý làm. Thậm chí, những người biết và tham gia các nhóm ubuntu-l10n-vi và ubuntu-vn có khi cũng không biết tới MOST, vì phần thông tin của hai nhóm này cũng không nói hoặc có link gì tới MOST!

Trong khi đó, ví dụ như khi mọi người vào dịch bất kì gói nào của tiếng Rumani đều dễ thấy một khung thông báo rất rõ ràng ngay trên đầu "Before translating, make sure to go through Ubuntu Romanian Localization guidelines.", và ở dưới thì cũng có "This translation is managed by  Ubuntu Romanian Localization, assigned by Ubuntu Translators." Ai cũng có thể nhấn vào 2 liên kết đó để đọc những tin mà nhóm Rumani muốn thông báo.
https://translations.launchpad.net/ubuntu/jaunty/+source/firefox-3.0/+pots/firefox/ro/+translate

Nếu chúng ta cũng làm được như thế, chắc hẳn là người ta sẽ phải chú ý mà nhấn vào - không chỉ những người đã và đang dịch, mà ngay cả những người mới tham gia Launchpad cũng sẽ chú ý. Thậm chí, cho dù họ chỉ tham gia vào Launchpad mà chưa từng ghé qua Ubuntu-VN, HanoiLug, vi-OOo... thì họ vẫn dễ dàng biết tin!

===>>> Giải pháp:
- Để tạo guideline như nhóm Rumani, chỉ cần xin cho ubuntu-l10n-vi vào group ubuntu-translators là được
(http://adi.roiban.ro/2009/03/20/localization-guidelines-in-launchpad-towards-improving-quality/).
Thực ra chắc chú Quỳnh cũng có để ý nên đã nhắc tới việc này, nhưng rồi
chẳng thấy ai đả động gì cả. Vậy ai là người đang xin cho nhóm
ubuntu-l10n-vi, và chúng ta có nên "hối" người đó không?
- Chỉ cần owner/admin của ubuntu-l10n-vi và ubuntu-vn ghi thông tin và trỏ tới trang wiki của MOST.
- Tốt hơn nữa, đăng thông tin về MOST trên trang chủ của Ubuntu-VN, vi-OOo, HanoiLug(?), trang wiki VietnameseTeam trên Ubuntu.com.

-> Rõ ràng là rất đơn giản, phải không ạ? Vậy còn chờ gì nữa, xin những ai đang quản lí các trang hay các nhóm đó, hãy bỏ ra 1 phút thôi, để thêm thông tin về MOST trên trang của mình nhé :)

4) Vấn đề quan trọng nhất: hiện tại chúng ta không có người điều phối?
Vì khi đọc lại archive, tôi thấy nhiều vấn đề đã được nêu ra, mọi người cùng nhảy vào bàn, nhưng rồi... chỉ thế thôi?!! Không có ai tổng hợp, không có ai quyết định cả!

Nên khi đọc bài báo này trên Dân Trí http://dantri.com.vn/c20/s20-328277/chua-chay-thieu-chuyen-nghiep-va-nguoi-chi-huy-tai-tinh.htm, tự nhiên tôi liên tưởng ngay đến hình ảnh của MOST: Mọi người cũng đều nhiệt tình, hăng hái, nhưng do không có điều phối công việc hợp lí nên làm việc giống như những mảnh ghép rời rạc vậy.

Rõ ràng, cho dù là cộng đồng nguồn mở - mọi người bình đẳng và tôn trọng
nhau - thì chúng ta vẫn luôn cần một người điều phối. Điều này, với tư
cách là những người thường xuyên đóng góp trong cộng đồng nguồn mở,
chắc hẳn mọi người còn hiểu rõ hơn tôi, phải không ạ?

Tôi nghĩ có lẽ cũng không có gì là nặng nề hay áp lực ở đây cả. Người điều phối
sẽ phân công công việc. Ai không làm được thì có thể thoải mái từ chối.
Ai làm giữa chừng mà không tiếp tục được nữa thì cũng thoải mái báo lại
để phân công cho người khác.

Tất nhiên là, cũng từ sự phân công, sẽ có người tổng hợp cập nhật ngắn gọn các thông tin bàn trong danh sách thư lên trang wiki, coi như cũng là thêm một cách để giải quyết các vấn đề 1, 2, 3 luôn.

===>>>Do đó, ở đây, tôi xin được đề xuất một giải pháp mà chắc hẳn ai cũng thấy: chúng ta hãy bầu ra người điều phối càng sớm càng tốt!

5) Về vấn đề kết nối với các dự án khác:

Như bên Mozilla thì đã có tôi xuất hiện đây :), nhưng không biết các dự án upstream khác thì như thế nào? Xin lỗi, tôi không rành về Linux lắm nên không biết còn những dự án nào là upstream của Ubuntu, nhưng như GNOME chẳng hạn, có anh Duy và cô Clytie thì hai người đó có biết gì tới MOST và họ hỗ trợ dự án này như thế nào?

Nếu những người điều phối các dự án upstream không còn duy trì các dự án đó nữa thì chắc hẳn chúng ta cần phải có người đứng ra thay thế?

Hôm nay nhóm HáCảo mới tung ra phiên bản mới, khiến tôi nhớ ra họ cũng là một nhóm Việt hóa Linux. Mọi người thấy chúng ta có nên liên hệ và kêu gọi họ cùng tham gia MOST không?

6)
Ngoài ra, bên Ubuntu-VN vẫn còn 1 danh sách thư chưa dùng, và thậm chí bên HanoiLug cũng còn tới 2 danh sách thư "im ắng", thì tại sao ngay từ đầu không tận dụng các danh sách thư đó, mà chúng ta lại phải tạo thêm du-an-most tại hanoilug? Và vấn đề bản địa hóa Ubuntu vẫn luôn được coi là một phần việc nên làm của LocoTeam, vậy tại sao ngay từ đầu chúng ta không đặt đầu não của MOST bên Ubuntu-VN luôn? Vì dù gì thì MOST đến cũng sẽ kết thúc vào cuối năm, nếu lại bị quăng vật vạ thì phí quá.

Đầu mối liên lạc của Bộ là chú NTQuỳnh và anh VTHải. Nhưng trong trường hợp nào thì liên hệ với chú Quỳnh, và trong trường hợp nào thì liên hệ với anh Hải?

Có phải dự án MOST là lấy các bản dịch từ Launchpad (đối với Ubuntu) và SunVirtualLab (đối với OOo) để tạo ra
phiên bản Ubuntu & OOo riêng của Việt Nam?

Nếu vậy, tại sao vẫn tạo thêm pootle trên du-an-most.hanoilug.org? (Hiện tại, thấy pootle trên du-an-most lẫn SunVirtualLab đều có các dự án OOo, nhưng trên SunVirtualLab nhiều chuỗi hơn...)

Nếu Pootle-MOST dùng để chứa thuật ngữ, vậy cuối cùng là chúng ta sẽ kiểm tra/thêm/sửa thuật ngữ ở đâu: Wiktionary, ICT-Term, tudiencongnghe hay Pootle-MOST?

Đọc archive thì nghe anh Hưng nói ICT-Term là dự án gồm các chuyên gia, và sẽ được đưa lên thành TCVN. Nhưng sao tôi thấy mọi người bàn chuyện đến tháng Hai là hết rồi? Dự án đó đang được tiến hành tới đâu? Mà sao dự án tầm cỡ như vậy mà lại đặt wiki ở một địa chỉ có vẻ không an toàn lắm?

Thú thực tôi khá e ngại với việc các trang web đột nhiên mất tích. Giống như trường hợp của vnoss, ngày trước cũng có mục wiki liệt kê các dự án l10n tiếng Việt. Nhưng giờ do hết kinh phí duy trì nên họ đã xóa mất rồi?! Do đó, nhiều khi tôi nghĩ thà chúng ta cứ dùng các host miễn phí của các dịch vụ tiếng tăm có khi lại an toàn hơn. Ví dụ như nhóm Mozilla-VN chúng tôi thì dùng mozdev.org, một site chi nhánh của Mozilla. Rõ ràng, site này không bao giờ sập, trừ khi... Mozilla sập mà thôi :D

Ở đây, tôi muốn nói, nếu chọn một site để lưu trữ từ điển thuật ngữ lâu dài, cho dù chúng ta không tham gia được nữa người khác vẫn có thể tiếp tục, thì có lẽ Wiktionary là phù hợp nhất? Tôi thấy Baamboo cũng được, và mặc dù nó cũng là một đơn vị của Dân Trí (có thể tồn tại lâu dài), nhưng không rõ, cảm giác là trang này khó chia sẻ sau này. Quan trọng nữa là, Wiktionary cũng đã là trang được đông đảo nhiều người thuộc mọi chuyên ngành biết tới -> Việc chúng ta bổ sung từ vào đó sẽ làm lợi cho nhiều người?

-----
Hung. NGUYEN Manh